Mù Cang Chải có dân tộc nào? Chủ yếu là người Mông – chiếm hơn 90% dân số, nổi bật với văn hóa ruộng bậc thang, khèn lá, váy thổ cẩm và các lễ hội truyền thống. Ngoài ra còn có dân tộc Thái, Tày, Dao, tạo nên bản sắc văn hóa phong phú cho vùng cao Tây Bắc này.
Mù Cang Chải trước đây là một huyện vùng cao nằm ở phía Tây tỉnh Yên Bái, thuộc vùng Tây Bắc của Việt Nam. Nơi đây nằm nép mình dưới chân dãy Hoàng Liên Sơn hùng vĩ, cách Hà Nội khoảng 300 km theo tuyến quốc lộ 32, qua những cung đường đèo ngoạn mục như đèo Khau Phạ – một trong “tứ đại đỉnh đèo” nổi tiếng. Với độ cao trung bình từ 1.000 đến 2.000 mét so với mực nước biển, khí hậu ở Mù Cang Chải mát mẻ quanh năm, là nơi sinh sống của cộng đồng người Mông, nơi những thửa ruộng bậc thang uốn lượn quanh sườn núi đã trở thành biểu tượng du lịch không thể bỏ qua mỗi độ thu về.
Vẻ đẹp nơi đây không chỉ đến từ thiên nhiên kỳ vĩ, mà còn là sự bình dị, mộc mạc trong văn hóa và con người vùng cao.
Mù Cang Chải không chỉ nổi tiếng bởi ruộng bậc thang kỳ vĩ, mà còn là nơi giao thoa của nhiều sắc màu văn hóa. Nơi đây là “mái nhà chung” của các dân tộc thiểu số như Mông, Thái, Tày, Dao,…
Người Mông là dân tộc chiếm đa số ở Mù Cang Chải, chiếm 90% dân số và chính họ cũng là những người đã khai khẩn, chăm sóc, biến sườn núi thành những bậc ruộng uốn lượn tuyệt đẹp sinh. Họ sống rải rác ở các xã vùng cao như La Pán Tẩn, Chế Cu Nha, Dế Xu Phình,…Người Mông là chủ nhân của những thửa ruộng bậc thang trứ danh và cũng là cộng đồng gìn giữ nhiều nét văn hoá truyền thống như thêu thổ cẩm, cưới hỏi, lễ hội Gầu Tào, Tết riêng,…
Người Thái sống rải rác ở vùng thấp, thung lũng như Tú Lệ, bản Lìm Thái,…với nét văn hóa đậm chất sông nước và đồng bằng. Họ sống trong những ngôi nhà sàn thoáng đãng, biết cách trồng lúa nước, nuôi cá, làm ruộng bậc thang và dệt thổ cẩm tinh xảo. Trang phục truyền thống của người Thái là váy dài tối màu, áo bó sát và chiếc khăn piêu duyên dáng. Trong các lễ hội hay đêm giao lưu, điệu xòe uyển chuyển và tiếng trống, chiêng rộn ràng luôn là điểm nhấn khiến du khách say lòng. Người Thái nổi tiếng với những món ăn truyền thống như cá nướng, xôi ngũ sắc, chẩm chéo. Mỗi dân tộc một nét riêng, góp phần tạo nên một Mù Cang Chải vừa bình dị, vừa rực rỡ sắc màu văn hoá núi rừng Tây Bắc.
Người Tày tuy chiếm tỷ lệ nhỏ hơn nhưng vẫn góp phần tạo nên sự đa dạng văn hóa cho vùng cao Mù Cang Chải. Họ thường sống ở các bản ven suối, có kiến trúc nhà sàn đặc trưng, đời sống yên bình gắn bó với rừng và nghề nông. Người Tày có nhiều truyện kể dân gian, bài hát then và làn điệu hát lượn sâu lắng, phản ánh tâm hồn phong phú và tinh tế.
Người Dao ở Mù Cang Chải chủ yếu thuộc nhóm Dao đỏ, với những bộ trang phục truyền thống cầu kỳ được thêu tay tỉ mỉ, đầu đội khăn đỏ nổi bật. Người Dao giỏi làm nương, phát triển dược liệu, nổi tiếng với phong tục cúng bản, lễ cấp sắc và tập tục tắm lá thuốc truyền thống – một nét văn hóa gắn với đời sống tâm linh và sức khỏe.
Lễ hội Gầu Tào là một trong những lễ hội đặc sắc nhất của người Mông ở Mù Cang Chải, thường diễn ra vào dịp đầu xuân, từ mùng 1 đến rằm tháng Giêng. Đây là lễ cầu phúc, cầu may mắn, sức khỏe và mùa màng bội thu cho cả cộng đồng. Trong không khí rộn ràng, người dân cùng nhau múa khèn, thổi sáo, ném pao, đánh quay… tạo nên một bức tranh mùa xuân rực rỡ sắc màu truyền thống.
Tết người Mông thường đến sớm hơn Tết Nguyên đán khoảng một tháng, vào cuối tháng Chạp âm lịch. Vào dịp này, khắp bản làng người Mông rộn vang tiếng khèn, tiếng cười, nhà nào cũng gói bánh dày, mổ lợn, trang hoàng nhà cửa. Đây là thời điểm sum họp, tạ ơn tổ tiên và cũng là dịp trai gái trong bản diện trang phục mới, tham gia các trò chơi dân gian để tìm bạn đời.
Chợ phiên vùng cao ở Mù Cang Chải không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là không gian văn hóa đặc trưng của người Mông, Thái và các dân tộc khác. Chợ họp vào thứ Bảy, Chủ nhật hàng tuần, đông vui nhất là vào mùa nước đổ và mùa lúa chín. Tại đây, bạn dễ dàng bắt gặp hình ảnh những thiếu nữ mặc váy xòe rực rỡ, người già bán nông sản, người trẻ tụ tập trò chuyện – tất cả tạo nên nhịp sống đầy màu sắc vùng cao.
Lễ hội ruộng bậc thang, tổ chức vào khoảng tháng 9 hằng năm, là sự kiện lớn trong khuôn khổ Tuần Văn hóa Du lịch Mù Cang Chải. Đây là dịp người dân giới thiệu các nét đẹp văn hóa truyền thống đến du khách qua những màn trình diễn khèn Mông, thi giã bánh dày, khắc bạc, tạc sáp ong, tái hiện quy trình làm nông trên ruộng bậc thang,…Không chỉ là lễ hội, đây còn là hành trình khám phá chiều sâu văn hóa và tâm hồn của người dân nơi đây.
